Dava Şartı Arabuluculuk Hangi Davalarda Zorunlu?

Arabuluculuk Türk hukukuna 2012’de isteğe bağlı bir yol olarak girdi. 2018’den itibaren ise adım adım birçok uyuşmazlıkta dava açmanın ön koşulu hâline geldi. Bu yazıda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olduğu uyuşmazlıkları sırasıyla ele alıyoruz.

1. İş uyuşmazlıkları (1 Ocak 2018)

Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepli davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret alacakları bu kapsamdadır.

İstisna: İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları.

Süre: Üç hafta; zorunlu hâllerde bir hafta uzar.

2. Ticari uyuşmazlıklar (1 Ocak 2019)

Ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulur. 1 Eylül 2023’ten itibaren bu taleplere ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da açıkça kapsamdadır.

Süre: Altı hafta; zorunlu hâllerde iki hafta uzar.

3. Tüketici uyuşmazlıkları (28 Temmuz 2020)

Tüketici mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır.

İstisnalar: Tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar, üretimin ve satışın durdurulmasına ilişkin davalar ile taşınmazın aynından doğan tüketici uyuşmazlıkları.

Süre: Üç hafta; zorunlu hâllerde bir hafta uzar.

4. Kira uyuşmazlıkları (1 Eylül 2023)

Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda — kira tespiti, uyarlama, tahliye, kira alacağı — dava açmadan önce arabulucuya başvurulur.

İstisna: Kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler.

5. Ortaklığın giderilmesi (1 Eylül 2023)

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar kapsamdadır. Miras kalan bir tarlanın ya da ortak alınan bir dairenin paylaşımı için dava açmadan önce tüm paydaşlarla arabuluculuk masasına oturulur.

6. Kat mülkiyeti (1 Eylül 2023)

Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklar: aidat ve ortak gider alacakları, ortak yerlerin kullanımı, yönetim planına aykırılıklar ve kat malikleri kurulu kararlarına ilişkin anlaşmazlıklar.

7. Komşu hakkı (1 Eylül 2023)

Komşuluk ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar: gürültü, koku ve duman gibi taşkınlıklar, su sızıntısı, ağaç dal ve kökleri, taşkın yapı ve geçit hakkı.

Son dört başlıkta süre üç haftadır ve zorunlu hâllerde bir hafta uzar.

8. Tarımsal üretim sözleşmeleri

Tarım Kanunu’nda yapılan değişiklikle, tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda da dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu kılınmıştır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçiler ve alıcı firmalar için bu kural önemlidir.

Zorunlu olmayan ama mümkün olanlar

Yukarıdaki listede yer almayan özel hukuk uyuşmazlıklarında — miras payı, mal rejimi tasfiyesi, haksız fiilden doğan tazminat, inşaat sözleşmeleri gibi — taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.

Arabuluculuğa elverişli olmayanlar

Tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği konular arabuluculukla çözülemez: boşanma, velayet, soybağı, nüfus kayıtlarının düzeltilmesi, idari işlemlerin iptali ve ceza yargılaması. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar da kanun gereği kapsam dışıdır.

Zorunluluğa uymamanın sonucu

Dava şartı olan bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurmadan açılan dava, mahkemece herhangi bir işlem yapılmadan usulden reddedilir. Dava açma süresi dar olan hâllerde — örneğin işe iadede — bu ret, hakkın tümüyle kaybına yol açabilir.

Uyuşmazlığınızın hangi gruba girdiğini hızlıca görmek için Arabuluculuk sayfamızdaki seçiciyi kullanabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınız için hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve parasal sınırlar değişebilir.