Arabuluculuk
Dava şartı arabuluculuk
Hangi uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu? Başvuru, süreler, toplantıya katılmamanın sonucu ve son tutanak.
Bazı uyuşmazlıklarda mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak kanunen zorunludur. Bu başvuru yapılmadan açılan dava, esasına girilmeden usulden reddedilir.
“Dava şartı” ifadesi, bir davanın görülebilmesi için önceden yerine getirilmesi gereken koşulu anlatır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesi bu koşulun nasıl işleyeceğini düzenler; hangi uyuşmazlıkların kapsamda olduğu ise ilgili özel kanunlarda yazılıdır.
Hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?
| Uyuşmazlık | Yürürlük | Süre |
|---|---|---|
| İşçi – işveren alacakları, tazminatlar ve işe iade | 1 Ocak 2018 | 3 hafta (+1) |
| Konusu para olan ticari alacak ve tazminat talepleri | 1 Ocak 2019 | 6 hafta (+2) |
| Tüketici mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklar | 28 Temmuz 2020 | 3 hafta (+1) |
| Kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı, ortaklığın giderilmesi | 1 Eylül 2023 | 3 hafta (+1) |
Bunlara ek olarak tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda da arabuluculuk dava şartıdır. Özel kanunlarda tahkime ya da başka bir çözüm yoluna başvurma zorunluluğu bulunan hâllerde — örneğin tüketici hakem heyetinin görev alanına giren taleplerde — dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.
Başvuru nereye yapılır?
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde bu görevi, görevlendirilen yazı işleri müdürlüğü yürütür. Başvuru sırasında harç ya da ücret ödenmez.
Büro, sicile kayıtlı arabuluculardan birini görevlendirir. Karşı taraf, büronun yetkisine en geç ilk toplantıda, yerleşim yerine ve işin yapıldığı yere ilişkin belgeleriyle itiraz edebilir; itirazı sulh hukuk mahkemesi dosya üzerinden kesin olarak karara bağlar.
Süreç nasıl ilerler?
Başvuru
Dava şartı arabuluculuk başvurusu, adliyede Arabuluculuk Bürosu nezdinde gerçekleştirilir.
Arabulucunun Görevlendirilmesi
Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı siciline kayıtlı arabulucu sistem tarafından atanır veya taraflar ortak arabulucu üzerinde uzlaşabilir.
Bilgilendirme ve Toplantıya Davet
Arabulucu, tarafları yasal hakları ve süreç hakkında bilgilendirerek ilk oturum gününü belirler ve taraflara toplantıya daveti iletir.
Müzakere ve Görüşmeler
Taraflar veya vekilleri, gizlilik ilkesi esasına dayanarak uyuşmazlık konularını müzakere eder. Arabulucu, tarafların kendi çözümlerini üretmelerine rehberlik eder.
Sürecin Sonuçlandırılması
Anlaşma sağlanması halinde düzenlenen Anlaşma Belgesi ilam niteliğindedir. Anlaşma sağlanamaması halinde ise tanzim edilen Son Tutanak ile hukuki süreç yargı mercilerine taşınabilir.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmaz ve süreç bu nedenle sona ererse, katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; lehine ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Her iki tarafın da katılmaması hâlinde, sonradan açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.
Toplantıya bizzat katılmak şart değildir; avukatınız sizi temsil edebilir. Önemli olan davetin karşılıksız bırakılmamasıdır.
Dava açarken son tutanak
Anlaşma sağlanamazsa arabulucu bir son tutanak düzenler. Davacı, bu tutanağın aslını ya da arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Tutanak eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir.
Zamanaşımı ve ihtiyati tedbir
- Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez.
- Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz kararı alınmışsa, esas hakkındaki davayı açmak için öngörülen süreler de bu aralıkta işlemez.
- Arabuluculuk, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçici hukuki korumalara başvurmaya engel değildir.
Sık sorulan sorular
Dava şartı arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?
Hayır. Zorunlu olan başvuru yapmak ve ilk toplantıya katılmaktır. Teklifi uygun bulmazsanız anlaşmama tutanağı düzenlenir ve dava açma hakkınız doğar.
Karşı taraf toplantıya gelmezse ne olur?
Arabulucu durumu son tutanağa yazar ve süreci sonlandırır. Siz bu tutanakla davanızı açarsınız; karşı taraf davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.
Bir kısım talepte anlaşıp diğerinde anlaşmamak mümkün mü?
Evet. Taraflar bazı kalemlerde anlaşıp diğerlerini dışarıda bırakabilir. Tutanakta hangi konularda anlaşıldığı ve hangilerinde anlaşılamadığı açıkça yazılmalıdır; anlaşılamayan kalemler için dava açılabilir.
Arabuluculuk süresi dolarsa ne olur?
Arabulucu, kanunda öngörülen süre içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır. Süre sonunda anlaşma yoksa anlaşmama tutanağı düzenlenir. Tarafların görüşmeyi sürdürmek istemesi hâlinde ihtiyari arabuluculuk yoluyla devam etmek mümkündür.
Uyuşmazlığın konusunu ve varsa elinizdeki belgeleri kısaca yazın; arabuluculuk başvurusunun nereye, hangi taleplerle yapılacağını ve masada nelere dikkat edileceğini size bildirelim. Mesaj gönderin.